Ciekawostki naukowe

Share

Co mają bomby atomowe do wina – czyli o datowaniu wina słów kilka

 

Na pewno nie raz każdy z nas słyszał informację, że wino im starsze tym lepsze. Wina, szczególnie czerwone, leżakując dojrzewają. Dzięki temu możemy doświadczać pełni ich smaków i aromatów. Skąd mamy jednak pewność, jak stare jest wino, które znajduje się w naszych rękach?

Część producentów wina niestety mija się z prawdą umieszczając nieprawdziwe daty produkcji na etykietach. Ceny win, w latach gdy pogoda danego kraju czy regionu sprzyja produkcji wysokogatunkowych trunków, mogą być naprawdę wysokie. Niestety są to zazwyczaj wybrane roczniki, a każde niekorzystne warunki pogodowe mogą mieć wpływ na pogorszenie jakości wina. Takim przykładem mogą być duże opady atmosferyczne, które występują po zawiązaniu owoców. Powodują one sytuację, w której soki owoców ulegają znacznemu rozcieńczeniu obniżając finalną jakość wina. Prawdopodobnie nawet 5% win pochodzi z gorszych roczników niż ten podany na etykiecie.

Największym problemem nie jest fakt, że Pan Kowalski wypije gorsze wino do obiadu, tylko to, że wina powoli stają się inwestycją, miejscem lokowania oszczędności. Butelki win z najlepszych roczników potrafią kosztować setki tysięcy dolarów. Dlatego też konieczne stało się określanie wieku wina inaczej niż tylko poprzez datę podaną na etykiecie butelki. W tym celu zaczęto stosować radioizotopy.

Ale po kolei, co to jest izotop? Prawie każdy pierwiastek chemiczny występuje w różnych „odmianach” czyli izotopach. Zwykle zachowują się one praktycznie identycznie dla wybranego pierwiastka. Ale część z nich jest niestabilna, ulega rozpadowi na inne atomy. Takie izotopy nazywamy właśnie radioizotopami. Wysyłają one podczas rozpadu niewielką porcję promieniowania, a naukowcy potrafią z dużą dokładnością określić od jakiego izotopu pochodzi dany rodzaj promieniowania. Zawartość tych izotopów jest znikoma i w żaden sposób nie zagraża ludzkiemu zdrowiu.

Do datowania wina z okresu od 1952 do 2000 roku jest wykorzystywany radioaktywny izotop cezu 137 (Cs-137). Został on uwolniony do atmosfery podczas testów broni atomowej w połowie XX wieku. Dzięki temu można dość dokładnie określić wiek wina powstałego po tym okresie lub stwierdzić, że wino powstało przed tym okresem.

Jak wspomniano wcześniej, metoda datowania cezem 137 może być wykorzystywana tylko do win, które powstały pomiędzy 1952 a 2000 rokiem. Jest to spowodowane powolnym rozpadem cezu 137, którego od 2000 roku ilość pozostała w atmosferze jest zbyt mała, aby dało się ją wykryć w winach, co z kolei uniemożliwia datowanie. Korzystając tylko z tego badania nie da się określić czy wino powstało przed 1952 rokiem czy po 2000. Natomiast wielką zaletą tej metody jest fakt, że do pomiarów nie trzeba w żaden sposób naruszać butelki ani korka – wystarczy umieścić całą butelkę w aparaturze.

Inną, chyba najszerzej znaną metodą określania wieku wina jest tzw. metoda trytowa bazująca na izotopie wodoru. Pozwala ona na określenie wieku alkoholu, który powstał nie wcześniej niż 25 lat temu. Tryt powstaje naturalnie w górnych partiach atmosfery. Niestety awarie reaktorów jądrowych zaburzyły jego naturalne ilości w środowisku znacznie utrudniając wykorzystanie go do datowania wina. W przypadku użycia metody trytowej konieczne jest też naruszenie szczelności butelki, co może prowadzić do zniszczenia wina.

W 2010 grupa badawcza dr Grahama Jonesa z Uniwersytetu Adelaide w Australii odświeżyła metodę określania wieku wina węglem-14 (C-14) pochodzącym z dwutlenku węgla z atmosfery. Izotop C-14 tak samo jak tryt powstaje w górnych warstwach atmosfery. W warunkach naturalnych jest go stosunkowo niewiele. Jednak podczas prób jądrowych przedostał się on w większych ilościach do środowiska. Od 1963 r., gdy zaniechano użycia głowic nuklearnych, jego zawartość w atmosferze nie zwiększa się w stopniu znacznym. Znając więc ilość rocznie wytwarzanego izotopu C-14 w górnych partiach atmosfery można określić ile tego izotopu pochodzi z prób jądrowych.

Winorośle jako rośliny do wszelkich procesów potrzebują dwutlenku węgla, który pobierają z atmosfery. Taki dwutlenek węgla zawiera pewne ilości C14. Gdy z winogron zawierających C-14 powstanie wino, z chwilą zakorkowania butelki nie może się w niej pojawić więcej tego izotopu. Znając czas połowicznego rozpadu, czyli okresu po jakim pozostaje połowa atomów pierwiastka promieniotwórczego, można określić wiek wina. Niestety i ta metoda podobnie jak poprzednia wymusza naruszenie szczelności butelki.

W efekcie zaczęto szukać nowych rozwiązań. I tak w 2015 roku przedstawiono metodę określania wieku wina opartą na znakowaniu izotopu C-14 bez otwierania butelki. Mianowicie wykorzystano fakt, iż przez korek z kory dębu korkowego w bardzo niewielkim stopniu zachodzi wymiana gazów z otoczeniem. Jest ona tak niewielka że praktycznie skład wina nie zmienia się w czasie. Jednak można odessać z korka gazy, które są w nim zawarte i odzwierciedlają skład izotopowy wina. Dzięki temu można poznać jego wiek bez naruszania szczelności samej butelki.

Jak widać walka z nieuczciwymi producentami wina stała się łatwiejsza dzięki wykonanym niegdyś próbom jądrowym. To dzięki nim możemy określać dokładny wiek wina. A może warto zrobić wino samemu? Wtedy jego wiek można określić bez konieczności użycia tak skomplikowanych metod!

Do produkcji win przeznaczonych do starzenia, szczególnie w beczce polecamy drożdże SC 22. Wpływają one bardzo korzystnie na harmonijny rozwój i dojrzewanie wina w czasie... 

Źródła:

http://www.slate.com/blogs/moneybox/2014/06/26/radioactive_dating_for_wine_science_meets_fine_foods.html

https://www.acs.org/content/acs/en/pressroom/newsreleases/2010/march/detecting-fake-wine-vintages-its-an-atomic-blast.html

S. M. Farni et al. Anal Chem. 2015 87 8646-8650

Ph. Hubert et al. J. Environ. Radioact. 2015 142 132-135

 

 

Last modified on listopad 16, 2016

Kontakt

"LeMag" Zdzisław Leszek Wojtkowski
ul. Mireckiego 39/5
96-300 Żyrardów
Polska
NIP 838-105-78-91

Kom.: +48 601 356 311
Tel.: +48 46 855 4959
Fax: +48 46 855 3560
Email: lemag@centrumfermentacji.pl
Nr konta mbank: 42 1140 2004 0000 3102 6165 2596